گلستانه

حکایت ۴

طایفه دزدان عرب بر سر کوهی نشسته بودند و منفذ کاروان بسته و رعیت بلدان از مکاید ایشان مرعوب و لشکر سلطان مغلوب به حکم آنکه ملاذی منیع از قلّه کوهی گرفته بودند و ملجأ و مأوای خود ساخته مدبران ممالک آن طرف در دفع مضرّت ایشان مشاورت همی‌کردند که اگر این طایفه هم برین نسق روزگاری مداومت نمایند مقاومت ممتنع گردد.

سخن بر این مقرر شد که یکی به تجسس ایشان بر گماشتند و فرصت نگاه می‌داشتند تا وقتی که بر سر قومی رانده بودند و مقام خالی مانده تنی چند مردان واقع دیده جنگ آزموده را بفرستادند تا در شعب جبل پنهان شدند شبانگاهی که دزدان باز آمدند سفر کرده و غارت آورده سلاح از تن بگشادند و رخت و غنیمت بنهادند نخستین دشمنی که بر سر ایشان تاختن آورد خواب بود چندان که پاسی از شب در گذشت

مردان دلاور از کمین به در جستند و دست یکان یکان بر کتف بستند و بامدادان به درگاه ملک حاضر آوردند همه را به کشتن اشارت فرمود اتفاقاً در آن میان جوانی بد میوه عنفوان شبابش نو رسیده و سبزه گلستان عذارش نو دمیده یکی از وزرا پای تخت ملک را بوسه داد و روی شفاعت بر زمین نهاد و گفت این پسر هنوز از باغ زندگانی بر نخورده و از زیعان جوانی تمتع نیافته توقّع به کرم و اخلاق خداوندیست که ببخشیدن خون او بر بنده منت نهد ملک روی از این سخن در هم کشید و موافق رای بلندش نیامد و گفت

نسل فساد اینان منقطع کردن اولی تر است و بیخ تبار ایشان بر آوردن که آتش نشاندن و اخگر گذاشتن و افعی کشتن و بچه نگه داشتن کار خردمندان نیست

وزیر این سخن بشنید طوعاً و کرها بپسندید و بر حسن رای ملک آفرین خواند و گفت آنچه خداوند دام ملکه فرمود عین حقیقت است که اگر در صحبت آن بدان تربیت یافتی طبیعت ایشان گرفتی و یکی از ایشان شدی امّا بنده امیدوارست که در صحبت صالحان تربیت پذیرد و خوی خردمندان گیرد که هنوز طفل است و سیرت بغی و عناد در نهاد او متمکن نشده و در خبرست کلُّ مولود یولدُ علی الفطرةِ فَاَبواهُ یهوّدانَه وَ یُنصرانه و یُمجّسانِه

این بگفت و طایفه ای از ندمای ملک با وی به شفاعت یار شدند تا ملک از سر خون او در گذشت و گفت بخشیدم اگر چه مصلحت ندیدم

فی الجمله پسر را به ناز و نعمت بر آوردند و استادان به تربیت او نصب کردند تا حسن خطاب و ردّ جواب و آداب خدمت ملوکش در آموختند و در نظر همگان پسندیده آمد باری وزیر از شمایل او در حضرت ملک شمّه ای می‌گفت که تربیت عاقلان در او اثر کرده است و جهل قدیم از جبلت او به در برده ملک را تبسم آمد و گفت.

سالی دو برین بر آمد طایقه اوباش محلت بدو پیوستند و عقد موافقت بستند تا به وقت فرصت وزیر و هر دو پسرش را بکشت و نعمت بی قیاس برداشت و در مغاره دزدان به جای پدر بنشست و عاصی شد. ملک دست تحسّر به دندان گزیدن گرفت و گفت

نكات مفید:

-          بلدان: سرزمین و سرزمین زمینی است که نقش محوری ایفا می‌کند

-          رعیت بلدان از مکاید ایشان مرعوب: مردم سرزمین‌های مختلف از کیدهای آنها می‌ترسیدند

-         رعیت: اصطلاح کهنی است و این کلمه یادگار نظام دامداری است که چوپان باید چوب‌بانی می‌کرده است رعیت کسی است که باید رعایت حال او را کرد. امروزه کلمه سائس و رعیت داریم که سائس به معنای سیاستگزار و کسی است که در واقع دیگران را چوپانی می‌کند.

-          ملاذی منیع گرفته‌ بودند: ملاذ از لوذ، اسم مکان و به معنای پناهگاه و مَنیع از منع و چیزی است که نمی‌توان به آن دست یافت معنای جمله: جای استراتژیکی را گرفته بودند و کسی نمی‌توانست در  آنان نفوذ کند

-          همی کردند: ویژگی سبکی است

-          اگر این طایفه هم برین نسق روزگاری مداومت نمایند مقاومت ممتنع گردد: نسق: آداب و رسوم، روش نسق کشی وقتی که فردی را اجبار کنند آداب و رسوم خاصی را انجام دهد  معنای جمله: اگر به همین شکل پای کار بایستیم مقاومت آنان برطرف شود.

-          به نیروی شخصی: به نیروی یک انسان مشخص؛ شخص: از حیث آن که شخصیت خاصی دارد  شخص می‌گویند و از آن حیث که یک نفر است  فرد می‌گویند.

-          هلی:‌ رها کنی

-          گسلیدن: مصدر جعلی به معنای گسیختن، گسستن است.

-          به گردون او را از ریشه نمی‌توانی را بکنی

-          تجسس: بررسی بد و هیجانی را تجسس می‌گویند خداوند در (سوره حجرات آیه 12) می‌فرماید: "يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اجْتَنِبُوا كَثِيرًا مِنَ الظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إِثْمٌ وَلا تَجَسَّسُوا وَلا يَغْتَبْ بَعْضُكُمْ بَعْضًا" در مقابل بررسی بد، بررسی خوب نیز داریم در (سوره یوسف آیه  87 ) حضرت یعقوب به فرزندانش می‌گویند: "يَا بَنِيَّ اذْهَبُوا فَتَحَسَّسُوا مِنْ يُوسُفَ وَأَخِيهِ وَلا تَيْأَسُوا مِنْ رَوْحِ اللَّهِ.

-          نگاه داشتند: منتظر فرصت بودند. نگاه به چشم مربوط است.

-          مُقام: جای اقامت، ماندن  مَقام : جای ایستادن

-          واقعه: مصیبت بزرگ، چون مصیبت روی انسان می‌افتد آن را واقعه می‌گویند حادثه: پیش آمد، صورت گرفت، ما حادثه‌ را ایجاد می‌کنیم در واقعه برای ما پیش می‌آید به روز قیامت و جنگ واقعه می‌گویند.

-          مردان واقعه دیده: مردانی که امرهای ناگهانی بسیار دیده‌اند و حواسشان به جهات مختلف است.

-          شِعب: شکاف

-          جبل: کوه و جمع آن جبال

-          شبانگاهی: یک شبی

-          سفر کرده و غارت آورده: هر دو صفت مفعولی است

-         سلاح از تن بگشادند: گشودن: باز کردن، در قدیم سلاح را به خود می‌بستند و داخل آن می‌شدند. سلاح تنها شامل اسلحه نمی‌شده بلکه شامل تمام ادوات جنگی چون زره، زین، کلاه خود و . . .  می‌شده است.

-          در گذشت: ویژگی سبکی

-          قرص خورشید در سیاهی شد . . . : صنعت تلمیح به کار رفته است

-         جستند: پریدن

-         بامدادان: صبح

-          عنفوان: اول خوبی، زیبایی و جوانی را می‌گویند. عنفوان یا ریشه آن از عفو به معنای خالص، برگزیده است یا ریشه آن از انف به معنای زور است.

-          میوه عنفوان شبابش نورسیده: علائم بلوغ تازه در او ظاهر شده بود

-          سبزه: سبز به معنای جوان و تازه است. هر چیزی که حکایت از تازگی می‌کرده آن را سبز و آبی می‌گفتند.

-          بر نخورده: فعل مرکب است بر: میوه، ثمره 

-          ریعان: اول جوانی

-          تمتع: لذت بردن

 توضیحات:

۱.       قوم: فامیل که از یک ریشه هستند و ارتباط خونی دارند طایفه: کسانی که طواف می‌کنند و در محل‌ها می‌چرخند و جماعت کوچک را گویند  فرقه: گروه